1. Kural 1: Sadece Geçmiş Getiri Grafiğine Aldanmayın

Bireysel yatırımcıların düştüğü en yaygın hata, TEFAS'ta 'Son 1 Yılın En Çok Kazandıranları' sekmesini açıp en tepedeki fonu gözü kapalı satın almaktır. Finans literatürünün temel kuralı şudur: Geçmiş getiri, geleceğin teminatı değildir.

Piyasada risksiz faiz oranının %45 olduğu bir dönemde bir fon %250 kazandırıyorsa, bu getiri ya çok yüksek kaldıraçlı risklerle ya da likiditesi olmayan tehlikeli enstrümanlarla elde edilmiştir. Anormal ve düz bir çizgi halinde sürekli yükselen getiriler piyasa dalgalanmalarına aykırıdır ve şüpheyle yaklaşılmalıdır.

2. Kural 2: KAP Aylık Portföy Dağılım Raporunu İnceleyin

Her yatırım fonu, her ayın ilk 6 iş günü içinde bir önceki ayın portföy dağılım raporunu Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP - kap.org.tr) yayımlamak zorundadır. Fon almadan önce KAP sayfasına girerek şu soruların yanıtını arayın:

  • Fonun portföyünde hangi şirketlerin hisseleri veya tahvilleri var?
  • Portföydeki şirketler Borsa İstanbul'un bilinen, kâr eden köklü şirketleri mi yoksa hiç duymadığınız ilişkili şirketler mi?
  • Portföyün %20'sinden fazlası tek bir şirketin özel sektör tahviline yatırılmış mı?

3. Kural 3: 'Serbest Fon' Uyarısına Dikkat Edin

Adında 'Serbest' kelimesi geçen fonlar (Örn: XYZ Portföy Birinci Serbest Fon), SPK'nın küçük tasarruf sahiplerini korumak için getirdiği yatırım sınırlamalarına tabi değildir. Bu fonlar türev araçlar kullanabilir, açığa satış yapabilir, tek bir şirkete yüksek ağırlık verebilir ve değerlemesi zor varlıkları tutabilir.

Eğer sermaye piyasalarında profesyonel değilseniz ve birikimleriniz acil ihtiyaç duyabileceğiniz tasarruflarınızsa, serbest fonlar yerine SPK'nın katı kurallarla denetlediği 'Standart', 'Hisse Yoğun' veya 'Para Piyasası' fonlarını tercih etmelisiniz.

4. Kural 4: Fon Büyüklüğü ve Yatırımcı Sayısı Dengesini Kontrol Edin

TEFAS sayfasında fonun toplam büyüklüğü (Portföy Değeri) ve yatırımcı sayısı açıkça yayımlanır. 5 milyar TL büyüklüğe sahip bir fonun yalnızca 40 yatırımcısı varsa, bu fon 'butik/kapalı devre' bir fondur. Büyük pay sahiplerinden birinin çıkış yapması halinde fonun likiditesi ciddi şekilde sarsılabilir. Aksine, on binlerce yatırımcının bulunduğu tabana yayılmış fonlar ani çıkışlara karşı çok daha dayanıklıdır.

5. Kural 5: Yönetim Ücreti ve Valör Süresini Hesaba Katın

Yatırım yapmadan önce fon izahnamesinde belirtilen yıllık fon yönetim ücreti oranına dikkat edin. Para piyasası fonlarında yıllık %1-1.5 yönetim ücreti makul kabul edilirken, %3.5-4 bandındaki ücretler uzun vadeli bileşik getiriyi önemli ölçüde törpüler. Ayrıca valör süresi (T+1, T+2, T+3) acil nakit ihtiyacınız olduğunda paranızın kaç gün sonra hesabınıza yatacağını belirler.

6. Kural 6: Sepet Stratejisi: Tüm Yumurtaları Aynı Sepete Koymayın

En başarılı yatırım fonu yöneticileri bile dönem dönem piyasa şoklarıyla karşılaşabilir. Tasarruflarınızı tek bir fona veya tek bir portföy şirketine bağlamak yerine şu şekilde dengeli bir sepet oluşturabilirsiniz:

  • %30 Para Piyasası Fonu (Acil likidite ve risksiz günlük getiri)
  • %35 BIST Hisse Senedi Yoğun Fon (Uzun vadeli enflasyon üstü büyüme)
  • %20 Altın / Kıymetli Maden Fonu (Jeopolitik risklere karşı kalkan)
  • %15 Yabancı Teknoloji Fonu (Döviz bazlı küresel getiri)

7. Kural 7: Mağduriyet Halinde Yasal Haklarınızı ve Başvuru Yollarını Bilin

Eğer yatırım yaptığınız bir fonda olağan dışı işlem veya şüpheli hareket fark ederseniz:

  1. MKK Sicil Kontrolü: e-YATIRIMCI (MKK) uygulamasına e-Devlet ile girerek fon paylarınızın sicilinizde bloke/kayıtlı olduğunu teyit edin.
  2. SPK Şikayet Hattı: spk.gov.tr üzerinden ve CİMER aracılığıyla SPK Piyasa Gözetim Dairesi'ne ihbarda bulunun.
  3. Savcılık Müdahillik Dilekçesi: Şirket hakkında adli soruşturma başlatılması halinde, bir avukat aracılığıyla soruşturma dosyasına müdahillik talebi ileterek mağdur sıfatıyla haklarınızı kayda geçirin.